كلبى « 1 » . مؤلف : اين روايت را الدر المنثور از كلبى و نيز نظير آن را از ابن راهويه و همچنين ابن مردويه ، از رسول خدا ( ص ) نقل كرده « 2 » . و در توحيد به سند خود از ابن ابى عمير روايت كرده كه گفت : به حضرت ابى الحسن موسى بن جعفر ( ع ) عرضه داشتم : معناى اين حديث رسول خدا ( ص ) كه فرموده : « اعملوا فكل ميسر لما خلق له - عمل كنيد كه هر كس براى هر چه خلق شده ، رسيدن به آن غرض را برايش آسان كرده‌اند » چيست ؟ فرمود : خداى عز و جل جن و انس را آفريد براى اينكه بندگىاش كنند ، و نيافريده كه نافرمانىاش كنند ، چون خودش فرموده : * ( « وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ » ) * پس وقتى خداى تعالى همه را براى اين غرض مقدس خلق كرده ، قطعا هر كس مىتواند به آن هدف برسد ، پس واى بر كسى كه كورى را بر هدايت ترجيح داده ، آن را انتخاب كند « 3 » . و در علل الشرائع به سند خود از امام صادق ( ع ) روايت آورده كه فرمود : روزى حسين بن على ( ع ) بين اصحابش آمد و فرمود : خداى عز و جل خلق را نيافريد مگر براى اينكه او را بشناسند ، چون اگر او را بشناسند ، عبادتش هم مىكنند ، و اگر عبادتش كنند ، به وسيله عبادت او از پرستش غير او بى نياز مىشوند « 4 » . و نيز در همان كتاب به سند خود از ابى بصير روايت كرده كه گفت : من از امام صادق ( ع ) از كلام خداى عز و جل پرسيدم كه مىفرمايد * ( « وَما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ » ) * ، فرمود : آنان را آفريد تا امر به عبادتشان كند « 5 » . مؤلف : قمى هم در تفسير خود اين حديث را آورده ، اما نه سندش را ذكر كرده و نه نام مبارك امام را « 6 » . و در تفسير آيه شريفه ، بيانى گذشت كه معناى اين روايات را روشن مىسازد ، زيرا در آنجا گفتيم غرضهايى كه در خلقت است - يعنى تكليف و عبادت و معرفت - اغراضى است كه هر يك از ديگرى حاصل مىشود .

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 161 . ( 2 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 116 . ( 3 ) نور الثقلين ، ج 5 ، ص 132 ، به نقل از توحيد . ( 4 ) علل الشرائع ، باب 9 ، ص 9 ، ح 1 . ( 5 ) علل الشرائع ، باب 9 ، ص 13 ، ح 10 . ( 6 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 331 .